بلوغ بورس کالا در اقتصاد ایران: گامی به سوی شفافیت و توسعه
در سالهای اخیر، بورس کالای ایران با پشت سر گذاشتن تجربهای ۹ ساله، به مرحله بلوغ قابل توجهی دست یافته است. این پیشرفت حاصل همدلی و همزبانی فعالان اقتصادی، همراه با تصویب چندین مصوبه حمایتی و تسهیلاتی برای معاملات از طریق این بورس است. شناخت و توسعه بورس کالا در بین شرکتهای دولتی، نشانهای روشن از قرار گرفتن آن در کانون سیاستهای اقتصادی دولت محسوب میشود.
تعامل دولت و بورس کالا: تحولی بنیادین
طی دو سال گذشته، نشانههای مثبتی از تعامل سازنده دولت با بورس کالا مشاهده شده است. پذیرفتن نظام قیمتگذاری مبتنی بر عرضه و تقاضا، به جای الزام تولیدکنندگان به فروش با قیمتهای مصوب، روشی مناسب در تعدیل بازار بوده است. برخلاف تصور اولیه کارشناسان، این رویکرد نه تنها تورمزا نبوده، بلکه منجر به کاهش تورم و حذف واسطهگریهای غیرضروری گردیده است.
توسعه زیرساختهای بانکی و مالیاتی نیز به عنوان قطعات مکمل پازل اقتصادی دولت، در کنار بورس کالا قرار گرفتهاند. این هماهنگی منجر به شفافیت بیشتر معاملات و کاهش فرارهای مالیاتی شده است. در حال حاضر، دولت با برداشتن محدودیت نوسان قیمتها در اکثر کالاها و قیمتگذاری بر اساس ارز آزاد و قیمتهای جهانی، دوره آزمایشی برای آزادسازی کامل قیمتها را آغاز کرده است.
دستاوردهای فناوری و توسعه ابزارهای نوین
از نشانههای بلوغ بورس کالا میتوان به حذف کاغذ در بیش از ۹۵ درصد فعالیتها اشاره کرد که تسریع معاملات را در پی داشته است. ایجاد بستر الکترونیک برای توسعه به سایر شهرهای کشور و تدوین آییننامههای مربوطه، از دیگر اقدامات مؤثر بودهاند. آنلاین شدن معاملات ابزار مشتقه، به ویژه آتی سکه طلا، به عنوان مدرنترین ابزار معاملاتی، دستاورد مهمی در تعامل با بخش خصوصی محسوب میشود.
تغییرات ساختاری در قراردادهای آتی و تبدیل آن به بازار کارگزار محور، از تحولات بنیادین این حوزه است. توسعه قراردادهای سلف موازی استاندارد نیز با هدف تأمین مالی بیشتر تولیدکنندگان و نظاممند کردن معاملات، در برنامههای سال جاری بورس کالا جای دارد.
گسترش معاملات و همکاریهای بینالمللی
ایجاد معاملات قبض انبار، که مقدمات آن در سال گذشته پیشرفت خوبی داشته، در سال جدید اجرایی خواهد شد. این اقدام ورود بورس کالا به حوزه انبارهای تحت نظارت را ممکن میسازد و به توسعه رینگ کشاورزی کمک شایانی خواهد کرد. عضویت بورس کالای ایران در اتحادیه الکترونیکی بین بورسی در سال ۱۳۹۳، گامی مهم در جهت همکاریهای بینالمللی بود.
ورود به معاملات صادراتی و وارداتی بین کشورهای عضو با تابلوی مشترک الکترونیکی، بستری ایدهآل برای تجار فراهم میکند تا معاملاتی امن و بدون ریسک انجام دهند. این امر به کاهش هزینههای ناشی از ریسک معاملات و شکستن انحصار در برخی کالاها منجر خواهد شد.
سازماندهی بازار ضایعات و اهداف کلان
با توجه به تشکیل کارگروه ویژه آهن قراضه در بورس کالا، بیشترین حجم عرضه و معامله در تابلو فرعی بورس کالا مربوط به ضایعات فلزی و غیرفلزی شرکت راهآهن بوده است. سازماندهی بازار ضایعات در کشور، از اهداف اصلی این کارگروه است که در صورت تحقق، تحولی بنیادین در این حوزه ایجاد خواهد کرد.
با هدفگذاری تولید حدود ۴۰ میلیون تن فولاد در کشور، نیاز به حداقل ۱۴ میلیون تن قراضه، اهمیت این موضوع را چند برابر میکند. حضور نمایندگانی از شرکتهای فولادی، وزارت صنایع، وزارت اقتصاد و دارایی، و اداره استاندارد، میتواند به تجمیع نظرات و ایجاد تحول زیرساختی در صنعت ضایعات و فولاد بینجامد.
نقش بورس کالا در مبارزه با فساد اقتصادی
ابزارهای متنوع بورس کالا پاسخ جذابی برای نیازهای تمامی اقشار فعال بازار کالا آماده کردهاند. تولیدکنندگان، واسطهگران، خریداران، شرکتهای دولتی، اشخاص حقیقی، واردکنندگان و صادرکنندگان، همگی میتوانند از مزایای این بورس بهرهمند شوند. افزایش وظایف درونی بورس کالا در توسعه و بسترسازی انواع معاملات، وظیفه سنگینی را بر عهده مدیران این بخش قرار داده است.
در نهایت، یکی از مهمترین راهکارهای کاهش فساد اقتصادی، از بین بردن رانت و تبعیض، و در نتیجه کاهش فقر و فاصله طبقاتی، استفاده از شفافیت و سایر مزایای بورس کالا است. همانطور که مقام معظم رهبری در فرمان هشت مادهای بر مبارزه با فساد، تبعیض و فقر تأکید کردهاند، همه مسئولان باید بر این مهم همت کنند تا اقتصاد ایران گامی بلند به سوی توسعه و عدالت بردارد.
