تجمعات دانشجویی در دانشگاههای تهران: اعتراض مجاز، خشونت ممنوع
در پی برگزاری تجمعات دانشجویی در چندین دانشگاه تهران به مناسبت چهلمین روز کشتهشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، بخشهایی از مراکز آموزش عالی پایتخت برای دومین روز متوالی شاهد تحصن و گردهماییهای دانشجویی بودند. این گردهماییها که از روز گذشته آغاز شده بود، امروز نیز در دانشگاههایی از جمله دانشگاه تهران، دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی ادامه یافت.
رویکرد دانشگاهها: به رسمیت شناختن حق اعتراض در چارچوب قانون
بر اساس گزارشهای میدانی، برخی از این تجمعات به شکل مراسم عزاداری، سکوت و تحصن مسالمتآمیز برگزار شد، در حالی که برخی دیگر با سر دادن شعار همراه بود. همزمان، مسئولان دانشگاه تهران اعلام کردند که اصل راهنما، به رسمیت شناختن حق اعتراض دانشجویان است، به شرطی که چنین اعتراضاتی در چارچوب قانون و بدون هنجارشکنی یا خشونت برگزار شود.
معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه تهران با اشاره به تأثیر فضای کلی جامعه بر محیط دانشگاهی گفت: «دانشگاه بخشی از جامعه است و طبیعی است که تحت تأثیر فضای عاطفی و عزاداری کشور قرار گیرد. دانشجویان حق دارند احساسات و اعتراضات خود را نسبت به رویدادهای اخیر بیان کنند و دانشگاه — با درخواست رسمی و رعایت خطوط قرمز تعیینشده — مجوز برگزاری تجمعات را صادر میکند.»
به گفته این مقام مسئول، امروز در دانشگاه تهران دو تجمع جداگانه پیشبینی شده بود: یکی از طریق درخواست رسمی ارائه و مجوز گرفته بود و دیگری بدون تکمیل مراحل قانونی برگزار شد. مقامات دانشگاهی اعلام کردند که تلاش میشود از رویارویی مستقیم این دو گروه جلوگیری شود. پرسنل امنیت پردیس و چندین عضو هیئت علمی برای کاهش تنشها و جلوگیری از خشونت حضور داشتند.
تأکید بر اعتراضات مسالمتآمیز و مدیریت تنش
با تأکید بر اینکه دانشگاه از اعتراضات مسالمتآمیز حمایت میکند، این مقام رسمی اظهار داشت: «اگر تجمعی منجر به خشونت، تخریب اموال یا شعارهایی شود که نظم برقرارشده را به چالش بکشد، دانشگاه از آن حمایت نخواهد کرد.» وی افزود که حضور اساتید و گفتوگوی مستقیم با دانشجویان بخشی از استراتژی مدیریت برای آرامسازی فضا و جلوگیری از درگیریها بوده است.
مسئولان دانشگاه تهران تأکید کردند که «همه دانشجویان عضو این نهاد هستند» و اعلام کردند که در شرایط کنونی، رویکرد اصلی گفتوگو، مدارا و مدیریت تنش است. اقدامات انضباطی تنها در موارد رفتار غیرقانونی یا خشونتآمیز پیگیری خواهد شد.
گسترش تجمعات به سایر دانشگاههای پایتخت
پس از تحولات امروز، چندین دانشگاه دیگر تهران نیز تجمعاتی برای گرامیداشت کشتهشدگان اعتراضات دیماه برگزار کردند. در دانشگاه شهید بهشتی، راهپیمایی در محوطه دانشگاه انجام شد، در حالی که در دانشگاه تهران، گروهی از دانشجویان نماز جماعت ظهر را همزمان با اذان برگزار کردند؛ تصاویر این مراسم توسط برخی دیگر از دانشجویان در شبکههای اجتماعی به عنوان شکلی از اعتراض بازنشر شد.
در همان روز، در دانشگاه صنعتی شریف، علاوه بر دانشجویانی که پرچم ایران را در دست داشتند، تصاویری منتشر شد که دو دانشجو را در حال برافراشتن «پرچم شیر و خورشید» (نماد رسمی دولت پهلوی قبل از انقلاب ۱۳۵۷ ایران) نشان میداد، اقدامی که برخی دانشجویان آن را دارای تأثیر رسانهای توصیف کردند.
همزمان، در دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، گزارشهایی از آسیب دیدن شیشه یکی از دانشکدهها منتشر شد. در دانشگاههایی مانند دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشگاه علم و صنعت ایران نیز گزارشهایی از سر دادن شعارهای تند توسط دانشجویان شنیده شد.
حادثههای خشونتآمیز و افزایش حساسیت مدیریت دانشگاهها
علاوه بر این، در جریان یکی از تجمعات امروز در دانشگاه تهران، یک دانشجو بر اثر پرتاب سنگ به شدت در ناحیه چشم مجروح شد. این حادثه، در کنار رویدادهای دیروز، حساسیت مدیریت دانشگاهها را نسبت به جلوگیری از گسترش خشونت در محیطهای آموزشی افزایش داده است.
دیروز، همزمان با آغاز ترم جدید تحصیلی، گروهی از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف در محوطه دانشگاه تجمعی به مناسبت چهلم کشتهشدگان ناآرامیهای دیماه برگزار کردند. به گفته منابع دانشگاهی، این تجمع در ابتدا به شکل تحصن ساکت در فضایی آرام تشکیل شد. با این حال، با حضور چندین فرد نقابدار، جهت آن به گزارش تغییر کرد و شعارهایی با جهتگیری سیاسی خاص در محوطه دانشگاه سر داده شد.
با ادامه تجمع، تنشها افزایش یافت و گزارشهایی از درگیریهای پراکنده منتشر شد. بر اساس این گزارشها، استفاده از سلاحهای برنده توسط برخی افراد منجر به مجروح شدن چندین دانشجو شد. نیروهای امنیتی پردیس به گزارش حداقل دو چاقو را از افراد متهم به اخلال در نظم کشف و ضبط کردند. پرتاب سنگ در جریان تجمع، تعداد مجروحان را بیشتر افزایش داد و فضای پرتنش در محوطه دانشگاه را تشدید کرد.
در نهایت، پس از مداخله امنیت پردیس و پراکندهسازی شرکتکنندگان، تجمع دانشجویی بدون تشدید بیشتر به پایان رسید و شرایط به تدریج به حالت عادی بازگشت.
جمعبندی: تعادل بین حق اعتراض و حفظ نظم دانشگاهی
به طور کلی، تحولات دو روز گذشته در دانشگاههای تهران، تلاشهای همزمان دانشجویان برای بیان اعتراض و عزاداری، و مدیریت دانشگاهها برای به رسمیت شناختن این حق به عنوان یک اصل را منعکس میکند، مشروط بر اینکه در چارچوب قانون و بدون خشونت یا رویارویی اعمال شود. رویکرد مبتنی بر گفتوگو و مدارا از سوی مسئولان دانشگاهی، در کنار تلاش برای جلوگیری از گسترش خشونت، نشاندهنده حساسیت بالای مدیریت بحران در محیطهای آکادمیک در شرایط کنونی است.
حضور فعال اساتید و اعضای هیئت علمی در میان دانشجویان، صدور مجوز برای تجمعات قانونی، و تأکید بر تفکیک بین اعتراضات مسالمتآمیز و اقدامات خشونتآمیز، از جمله راهبردهای اصلی دانشگاههای تهران در مدیریت این شرایط بوده است. با این حال، حوادث خشونتبار پراکنده و مجروح شدن برخی دانشجویان، لزوم نظارت دقیقتر و اقدامات پیشگیرانه قویتر را برای حفظ امنیت محیطهای آموزشی برجسته میسازد.
